नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से)को डाटा हबमा ह्याकरको आक्रमण भएपछि सोमवारको शेयर कारोबार बन्द हुने भएको छ ।
नेप्सेका सीईओ चुणामणि चापागाईंका अनुसार डाटा हबमा आइतवारदेखि देखिएको साइबर आक्रमणका कारण ७२ वटा ब्रोकरको टीएमएस सञ्चालन गर्न नसकिने अवस्था छ । १२ वटा ब्रोकरको आफ्नै टीएमएस भएकाले उनीहरूको प्रणाली भने सञ्चालन गर्न सकिने अवस्था रहेको छ ।
अधिकांश ब्रोकरको टीएमएस प्रभावित भएपछि अपरिहार्य परिस्थितिका कारण आजको कारोबार रोक्ने विषयमा नेप्सेले योजना बनाएको छ । डाटा हबमा नेप्सेसहित १७–१८ वटा सरकारी निकायका रेकर्डसमेत रहेको बताइएको छ ।
पर्सा प्रहरीले हवाई फायर गरी ३० किलोग्राम गाँजासहित तीन जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ। पटेर्वासुगौली गाउँपालिका–१ मलाही टोलमा गाँजा ओसारपसार भइरहेको विशेष सूचनाका आधारमा खटिएको इलाका प्रहरी कार्यालय पटेर्वासुगौलीको टोलीले उनीहरूलाई पक्राउ गरेको हो।
पर्सा प्रहरीका अनुसार असोज ४ गते राति करिब १० बजे गाँजा ओसारपसार गरिरहेको अवस्थामा प्रहरी टोली पुगेपछि संलग्न व्यक्तिहरू भाग्न खोजेका थिए। उनीहरूलाई नियन्त्रणमा लिन प्रहरीले पेस्तोलबाट दुई राउन्ड हवाई फायर गरेको थियो।
पक्राउ पर्नेहरूमा पटेर्वासुगौली गाउँपालिका–१ का ५० वर्षीय महेश सहनी, ३४ वर्षीय नन्दलाल सहनी र ७५ वर्षीया भुटी भन्ने भुरी चौधरी रहेका छन्।
सुरुमा प्रहरीले ३० किलो गाँजासहित महेश र नन्दलाललाई नियन्त्रणमा लिएको थियो। उनीहरूमाथि थप अनुसन्धान गर्ने क्रममा ७५ वर्षीया भुरी चौधरी पनि गाँजा ओसारपसार कार्यमा संलग्न रहेको खुलेपछि उनलाई पनि नियन्त्रणमा लिइएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्साका सूचना अधिकारी एवं प्रहरी नायब उपरीक्षक चक्रबहादुर मल्लले जानकारी दिए।
पक्राउ परेका तीनै जनामाथि थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ।
रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढी प्रभावितका लागि आर्थिक सहयोग जुट्ने क्रम बढ्दै गएको छ ।
नेपाल सरकारले सञ्चालन गरेको प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोष र प्रधानमन्त्री राहत कोषमा हाल करिब १५ अर्ब जम्मा भइसकेको छ । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयका अनुसार हाल कोषमा रु. १४ अर्ब ८८ करोड ९० लाख ३८ हजार ८७१ मौज्दात छ । सरकारले उक्त कोषमा जम्मा भएको सहयोग रकमबाट यसअघि रु एक अर्ब बाढी प्रभावित क्षेत्रका लागि निकासा गरिसकेको छ ।
कार्यालयका अनुसार कोषका विभिन्न नौ वटा वाणिज्य बैंकमा रु. ११ अर्ब १४ करोड २० लाख ५० हजार ९४७ र हिमालयन बैंंक र लक्ष्मी सनराइज बैंकमा रहेको डलर खातामा दुई करोड ४४ लाख ७४ हजार १२१ अमेरिकी डलर जम्मा भएको छ ।
बिहानको खाना खाइसकेपछि विदुर नगरपालिका–१ ढुङ्गेका छत्र प्याकुरेल नियमित काममा जाने तयारीमा थिए। त्रिशूली नदी किनारबाट केही दूरीमा घर भएकाले नदीमा ठूलो बाढी आए पनि आफ्नो घरसम्म असर नपुग्नेमा उनी ढुक्क थिए। त्यसैले भदौ १० गते बिहान ‘बाढी आउँदैछ’ भन्ने सूचना पाए पनि त्यसले निम्त्याउन सक्ने विपत्तिको उनले अन्दाजै गर्न सकेनन्।
घरबाट निस्कने तयारी गरिरहेका बेला प्रहरीले माइकिङ गर्दै भन्यो, “भोटेकोशीमा आएको बाढीले रसुवाको टिमुरेमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। ठूलो बाढी तीव्र गतिमा अघि बढिरहेकाले सबै सुरक्षित स्थानतर्फ लाग्नुहोस्। ढुङ्गे चोकभन्दा माथि जान अनुरोध गर्दछौँ।”
माइकिङ गर्ने प्रहरी हवल्दार अर्जुन न्यौपानेलाई चिनेका छत्रले प्रहरी नजिकै पुगेर सोधे, “बाढी धेरै ठूलो हो?” हवल्दारले जवाफ दिए, “हो, धेरै ठूलो छ।”
तर ‘धेरै ठूलो’ भन्ने चेतावनीले पनि बाढीको वास्तविक अवस्था यति भयावह होला भन्ने उनले सोचेनन्। “नातिनी विद्यालय जाने बेला भएको थियो। सबै जनासँगै निस्कनुपर्ला भन्ने लाग्यो,” प्याकुरेलले भने। परिवारका सदस्यसँगै घरबाट निस्कने तयारी गर्दागर्दै केही मिनेटमै त्रिशूलीको भेल अस्वाभाविक रूपमा बढ्यो। बाढीले घरलाई चारैतिरबाट घेर्यो र ढुङ्गेबजारसहित आसपासका बस्ती भेलमा परिणत भए।
घरमै फसेका प्याकुरेलसहित परिवारका पाँच जना र एक छिमेकी गरी छ जनालाई स्थानीय र सुरक्षाकर्मीले उद्धार गरे। “सूचना त आएको थियो, तर यति ठूलो बाढी आउँछ भन्ने विश्वासै लागेन। बाढी आँखैअगाडि आइपुग्दा सुरक्षित ठाउँमा जाने समय नै भएन,” उनले सम्झिए।
बाढी हेर्न जाँदा आफैँ भेलमा
विदुर–१० वेत्रावतीका शशि डङ्गोलले पनि टिमुरेमा बाढीले क्षति पुर्याएको केही समयमै साथीमार्फत सूचना पाएका थिए। केही समयपछि वेत्रावती प्रहरी चौकीबाट माइकिङ भयो, “बाढी आउँदैछ, सुरक्षित स्थानमा जानुहोस्।”
चित्रकला र सामाजिक क्षेत्रमा सक्रिय डङ्गोलले वेत्रावती बजारका स्थानीयलाई पसल बन्द गरी सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरे। तर, अरूलाई सुरक्षित हुन आग्रह गर्ने उनी स्वयं भने बाढीको अवस्था हेर्न नदी किनारतर्फ लागे। नदीतर्फ पुग्न नपाउँदै चारैतिरबाट आएको भेलले उनलाई घेर्यो। “बाढी हेर्न जाँदै थिएँ, एक्कासी चारैतिरबाट आएको बाढीले छोप्यो। केही सेकेन्डले ज्यान बच्यो,” डङ्गोलले भने।
बाढीमा परेर उनको खुट्टाको मांसपेशी च्यातिएको छ। तर, शारीरिक चोटभन्दा आफ्नै आँखाअगाडि साथीभाइ र छिमेकीलाई त्रिशूलीले बगाएको दृश्यले उनलाई बढी पीडा दिएको छ। “आँखैअगाडि साथी र छिमेकीलाई बगाएर लग्यो। त्यो दृश्य जीवनमा कहिल्यै बिर्सन सक्दिन,” भावुक हुँदै उनले भने, “ठूलो बाढी आउँदैछ भन्ने थाहा थियो, तर कत्रो ठूलो भन्ने अनुमानै भएन।”
खबर गर्न दौडिँदा परिवारै गुमाए
रसुवाको उत्तरगया गाउँपालिका–१ तिरुका कर्मा तामाङको पीडा अझ गहिरो छ। २०७२ को भूकम्पबाट विस्थापित भएपछि उनी १० वर्षदेखि उत्तरगया–५ स्थित खाल्डेमा बस्दै आएका थिए।
भदौ १० गते टिमुरेबाट बाढी आएको खबर पाएपछि उनी खाल्डे र सातबिसेका २५० भन्दा बढी परिवारलाई खबर पुर्याउन दौडिए। सूचना फैलाउन थालेको १० मिनेट नबित्दै बाढी बस्तीमा आइपुग्यो। उनी भेलबाट भागेर बचे, तर बुबाआमा र श्रीमतीसहित परिवारका १५ सदस्यलाई गुमाए। उक्त बस्तीका १०० भन्दा बढी अझै हराइरहेका छन्। “ठूलो बाढी आउँदैछ भन्ने थाहा थियो। तर यति विघ्न होला भन्ने भएन। पोहोरको जत्रै होला, बाढी आउन समय लाग्छ भन्ने सोच्दासोच्दै सास फेर्न नपाउँदै छोपिहाल्यो,” तामाङले भने।
सूचना पुग्यो, जोखिमको आकार बुझिएन
भदौ १० को बाढी रसुवागढी, घट्टेखोला हुँदै टिमुरेबाट तल्लो तटीय क्षेत्रमा तीव्र गतिमा फैलिएको थियो। पूर्वसूचना तटीय क्षेत्रसम्म पुगे पनि क्षतिको अनुमान कल्पनाभन्दा धेरै ठूलो भयो।
विदुर–१ ढुङ्गेका विष्णु श्रेष्ठका अनुसार २०१८ सालमा आएको बाढीमा खासै मानवीय क्षति भएको थिएन। “हजुरबुबाले २०१८ को बाढीको कथा सुनाउनुहुन्थ्यो। अहिले त त्रिशूली नदीबाट ३०० मिटर पर र १०० मिटर उचाइमा रहेको मेरो चार रोपनी धानखेत बगर बनाइदियो,” श्रेष्ठले भने।
टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी, मैलुङ, शान्तिबजार, वेत्रावती, तुप्चे, त्रिशूली र देवीघाटका नदी किनारका बस्ती बाढीले निमेषभरमै सखाप पार्यो।
नुवाकोटका प्रमुख जिल्ला अधिकारी शम्भुप्रसाद रेग्मीका अनुसार सफा मौसममा दिइएको चेतावनीलाई धेरैले गम्भीरतापूर्वक लिएनन्। “मौसम सफा थियो, घाम लागिरहेको थियो। त्यसैले ठूलो बाढी आउँदैछ भनेर प्रवाह गरिएको सूचनालाई धेरैले पत्याउन सकेनन्,” प्रजिअ रेग्मीले भने, “मानवीय क्षति कम गर्न सूचना कति छिटो पुग्यो भन्ने मात्र होइन, सूचनाको गम्भीरता कति बुझियो भन्ने कुरा मुख्य हुँदो रहेछ।”
बाढीले विपद्का बेला पूर्वसूचना पाउनु जति महत्त्वपूर्ण छ, त्यसको गम्भीरता बुझेर तुरुन्त सुरक्षित स्थानमा जानु अझ बढी महत्त्वपूर्ण हुने पाठ सिकाएको छ।
रसुवाको भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण सोमबार बिहान ८ बजेसम्म १ हजार ४५१ जनाको शव फेला परेको छ ।
जसमध्ये रसुवामा २३६ जना, नुवाकोटमा २०३ जना, धादिङमा ७२ जना, चितवनमा ३६७ जना, गोरखामा ७९ जना, तनहुँमा ३८ जना, नवलपरासी पूर्वमा २३२ जना र नवलपरासी पश्चिममा २२२ जना गरी १ हजार ४४९ जनाको शव फेला परेको हो । साथै २ जनाको काठमाडौंमा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको हो ।
फेला परेका शवहरूको पहिचानका लागि डिएनए नमुना सङ्कलन देखि आवश्यक प्रक्रिया पुरा गरी हाल सम्म १ हजार २९२ वटा शव व्यवस्थापन (माटो मुनि सुरक्षित राखिएको) गरिएको छ । शव पहिचानका लागि मृतकका १ हजार २८६ र आफन्तका १ हजार ९९७ गरी कुल ३ हजार २८३ वटा डिएनए नमुना सङ्कलन गरिएको छ ।
साथै पहिचान नभएको १ हजार ३६२ वटा शवहरूको विवरण नेपाल प्रहरीको वेबसाइटमा समेत अपलोड गरिएको छ ।
बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्दार, खोजी, राहत वितरण, शव व्यवस्थापन लगायतका कार्यका लागि हालसम्म ७ हजार ९७५ जना प्रहरी कर्मचारीहरू परिचालन गरिएको छ । हालसम्म बेपत्ता भएका ४ हजार ६५५ जनाको खोजी कार्य भइरहेको छ ।
यसैगरी विभिन्न जिल्लाहरूमा रहेको होल्डिङ सेन्टरमा १ हजार ३४२ जना व्यक्तिहरूलाई राखिएको छ ।
