त्रिपुरेश्वरस्थित राहदानी विभागअगाडि आत्मदाह प्रयासपछि निधन भएका गणेश नेपालीको पशुपति आर्यघाटमा दाहसंस्कार गरिएको छ ।
उपचारका क्रममा शुक्रबार निधन भएका गणेशको परिवार र सरकारबीच आइतबार सम्झौता भएपछि परिवारले आज (सोमबार) शव बुझेसँगै पशुपति आर्यघाटमा दाहसंस्कार गरिएको हो ।
असार २५ गते राहदानी विभागअगाडि महानगर प्रहरीले गणेशको मोटरसाइकलमा ह्लील लक लगाएका थिए । त्यसपछि आत्मदाह प्रयास गरेका उनको वीर अस्पतालमा उपचार क्रममा शुक्रबार मृत्यु भएको थियो ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले विभिन्न सञ्चारमाध्यमका कार्यालय बाहिर पहिचान नखुलेका सवारीसाधनहरू ‘शंकास्पद’ रूपमा राखिएको घटनाप्रति गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको जनाएको छ ।
सोमबार जारी विज्ञप्तिमा रास्वपाले आमसञ्चारमाध्यम र सञ्चारकर्मीलाई मनोवैज्ञानिक दबाबमा राख्ने उद्देश्यले गरिएका यस्ता गतिविधि लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यता विपरीत रहेको उल्लेख गरेको छ ।
राज्यको चौथो अंगका रूपमा स्थापित सञ्चारमाध्यमले निर्भीक रूपमा काम गर्न पाउने वातावरणमाथि धावा बोल्ने कुनै पनि प्रयास स्वीकार्य नहुने पार्टीको भनाइ छ ।
रास्वपाले आफू सधैं पूर्ण प्रेस स्वतन्त्रता, नागरिकको सुसूचित हुन पाउने मौलिक अधिकार तथा स्वतन्त्र पत्रकारिताको पक्षमा दृढतापूर्वक उभिएको जनाएको छ ।
कुनै पनि बहानामा सूचना तथा सञ्चार स्वतन्त्रता हनन गर्ने, सञ्चार गृहमा त्रासको वातावरण सिर्जना गर्ने र चौथो अंगलाई संकुचित पार्ने गतिविधि अस्वीकार्य रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।
पार्टीले स्वतन्त्र र भयरहित पत्रकारितालाई लोकतन्त्रको प्राणवायुको संज्ञा दिँदै प्रेस क्षेत्रलाई त्रसित बनाउने उद्देश्यबाट प्रेरित यस्ता गतिविधिको भत्र्सना गरेको छ ।
साथै, घटनाको तत्काल, निष्पक्ष र तथ्यपरक छानबिन गरी सञ्चारमाध्यमको भौतिक तथा मनोवैज्ञानिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सरकार, गृह मन्त्रालय तथा सम्बन्धित सुरक्षा निकायसँग माग गरेको छ ।
यस्ता गतिविधिमा संलग्न व्यक्तिहरूको पहिचान गरी कानुनबमोजिम कारबाही गर्न पनि रास्वपाले आग्रह गरेको छ ।
विज्ञप्तिमा सञ्चारकर्मीलाई कुनै पनि दबाब वा त्रासमा नपरी सत्यतथ्यमा आधारित पत्रकारिता गर्न आग्रह गर्दै रास्वपाले सञ्चारकर्मी तथा सञ्चार गृहको सुरक्षा र पूर्ण प्रेस स्वतन्त्रताको पक्षमा सधैं उभिने प्रतिबद्धता दोहोर्याएको छ ।
प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले सातै प्रदेशमा सुविधासम्पन्न ‘बर्न’ उपचार केन्द्र स्थापनाको योजना तत्काल अघि बढाउन निर्देशन दिएका छन् ।
प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा आज स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका उपकुलपतिसँगको छलफलका क्रममा उनले प्रमुख सरकारी अस्पतालमा बर्न वार्ड सुदृढीकरणका लागि पनि आवश्यक योजना अघि बढाउन निर्देशन दिएका हुन् ।
प्रधानमन्त्री शाहले गम्भीर प्रकृतिका जलनका बिरामीले समयमै गुणस्तरीय उपचार पाउने व्यवस्था सुनिश्चित गर्न सङ्घ, प्रदेश र सम्बन्धित स्वास्थ्य संस्थाबीच आवश्यक प्रभावकारी समन्वय गर्न सुझाव दिए ।
उनले गुणस्तरीय, प्रभावकारी तथा नागरिकमैत्री स्वास्थ्य सेवा सरकारको उच्च प्राथमिकतामा रहेको उल्लेख गर्दै अस्पतालमा सरसफाइ, सेवा प्रवाहमा सुधार, ‘डिजिटल’ प्रविधिको प्रयोग र सुशासनको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न पनि ध्यानाकर्षण गराए ।
प्रधानमन्त्री शाहले विपन्न, असहाय तथा आर्थिक रूपमा कमजोर नागरिकको स्वास्थ्य सेवामा पहुँच विस्तार गर्न निजी अस्पतालले बहिरङ्ग (ओपिडी) सेवाको कम्तीमा १० प्रतिशत सेवा सहुलियतपूर्ण रूपमा उपलब्ध गराउने व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न निर्देशन दिए ।
एउटा स्वास्थ्य संस्थाले विकास गरेका उत्कृष्ट र असल अभ्यासलाई अन्य संस्थाले पनि साझेदारी र सिकाइका माध्यम बनाउन सुझाव दिँदै उनले प्रतिष्ठानका नाममा रहेको जग्गा अतिक्रमणको विषय सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरी कानुनबमोजिम समाधानका लागि पहल गरिने बताए ।
छलफलका क्रममा उपकुलपतिहरूले चिकित्सा शिक्षाको गुणस्तर अभिवृद्धि, स्वास्थ्य सेवा प्रवाहमा सुधार, अस्पतालको सरसफाइ, विशेषज्ञ स्वास्थ्य सेवा विस्तार, दक्ष स्वास्थ्य जनशक्ति व्यवस्थापन, अनुसन्धान प्रवद्र्धन र पूर्वाधार विकाससम्बन्धी सुझाव प्रस्तुत गरे ।
उनीहरुले स्वास्थ्य सेवामा ‘डिजिटल’ रूपान्तरण, अस्पताल सूचना व्यवस्थापन प्रणालीको प्रभावकारी कार्यान्वयन तथा केही प्रतिष्ठानका नाममा रहेको जग्गा अतिक्रमणका कारण संस्थागत विकासमा परेको प्रभावबारे प्रधानमन्त्रीसमक्ष जानकारी गराए ।
त्यस अवसरमा पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका उपकुलपति प्राडा नवीसमान सिंह प्रधान, राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका उपकुलपति प्राडा अजयकुमार मिश्र, पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका उपकुलपति प्राडा नारायणसिंह गुरुङ, बिपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, धरानका उपकुलपति डा स्मृति काफ्ले तथा चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानका उपकुलपति विवेक आचार्य सहभागी थिए ।
काठमाडौँका विभिन्न सञ्चारगृहको मुख्य प्रवेशद्वारमा बेवारिसे सवारीसाधन तेर्स्याएर आतंक सिर्जना गर्ने घटनामा गाडी धनीको पहिचान खुलेको छ। सोमबार बिहानै कान्तिपुर पब्लिकेसन, अनलाइन खबर र हिमालय टेलिभिजनको कार्यालय अगाडि बाटो छेकिने गरी राखिएका गाडीहरू यातायात व्यवस्था विभागको तथ्यांकअनुसार बैंक र व्यक्तिको नाममा दर्ता भएको पाइएको छ।
जिल्ला प्रहरी परिसर, काठमाडौँका अनुसार कान्तिपुर पब्लिकेसनको गेट अगाडि राखिएको बा. प्रदेश-०१-०३४ च ८४८० नम्बरको गाडी सानिमा बैंकको नाममा दर्ता छ। त्यसैगरी, अनलाइन खबरको कार्यालय अगाडिको बा. १२ च ८५४५ नम्बरको गाडी सुनिल पौडेलको नाममा र हिमालय टेलिभिजनको कार्यालय अगाडिको बा. १२ च १२५५ नम्बरको गाडी सुवास भण्डारीको नाममा रहेको खुलेको छ।
बिहान ७ बजेदेखि नै गाडीहरू यसरी पार्किङ गरिएका थिए कि जसले सञ्चारगृहमा कार्यरत पत्रकार तथा कर्मचारीहरूलाई आफ्ना सवारीसाधन समेत कार्यालय हाताभित्र लैजान बाधा पुगेको थियो। यस कार्यलाई नियोजित र रहस्यमय रूपमा लिँदै सञ्चार क्षेत्रमा त्रास फैलाउने उद्देश्यले गरिएको गतिविधि भनी आलोचना भइरहेको छ।
घटनाको जानकारी प्राप्त हुनासाथ नेपाल प्रहरी र ट्राफिक प्रहरीको संयुक्त टोलीले तत्काल घटनास्थलमा पुगेर क्रेनको सहयोगमा ती सवारीसाधनहरूलाई हटाई सडक खुलाएको छ। जिल्ला प्रहरी परिसरले गाडी धनीहरूको पहिचान भएसँगै ती सवारीसाधन कसले र किन उक्त स्थानमा ल्याएर राखेको हो भन्ने विषयमा गहिरो अनुसन्धान सुरु गरेको जनाएको छ।
यसअघि नै नेपाल पत्रकार महासंघले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै सञ्चारगृह र पत्रकारको अधिकारमाथि गरिएको यस प्रकारको अवरोध निन्दनीय रहेको भन्दै संलग्न दोषीहरूलाई तत्काल कानुनी दायरामा ल्याउन सरकारसँग माग गरिसकेको छ।
नेकपा एमालेले विभिन्न सञ्चारमाध्यमका कार्यालयको मूल गेटमै शंकास्पद रूपमा गाडीहरू पार्किङ गरी पत्रकार तथा सञ्चारकर्मीहरूलाई काममा जान अवरोध सिर्जना गरिएको भन्दै आपत्ति जनाएको छ ।
एमाले प्रचार विभाग प्रमुम निरज आचर्याले यस्तो कार्य लोकतन्त्र र प्रेस स्वतन्त्रतामाथिको ठाडो प्रहार भएको बताएका हुन् । उनले भनेका छन्, ‘विभिन्न सञ्चारमाध्यमका कार्यालयको मूल गेटमै शंकास्पद रूपमा गाडीहरू पार्किङ गरी पत्रकार तथा सञ्चारकर्मीहरूलाई काममा जान अवरोध सिर्जना गरिएको र आतंकित पारिएको छ । आज बिहानैदेखि तीनकुनेस्थित कान्तिपुर पब्लिकेसन, नयाँ बानेश्वरको अनलाइनखबर र मध्यबानेश्वरस्थित हिमालय टेलिभिजनको कार्यालय गेटमा सवारी साधन तेस्र्याएर पत्रकारहरूको आवतजावत ठप्प पारिएको यो कार्य लोकतन्त्र र प्रेस स्वतन्त्रतामाथिको ठाडो प्रहार हो।’
उनले स्वतन्त्र रूपमा समाचार संकलन र सम्प्रेषण गर्न पाउने संवैधानिक अधिकारको सुनिश्चितता गर्नु राज्यको दायित्व भएको उल्लेख गरेका छन् । उनले भनेका छन्, ’स्वतन्त्र रूपमा समाचार संकलन र सम्प्रेषण गर्न पाउने संवैधानिक अधिकारको सुनिश्चितता गर्नु राज्यको दायित्व हो। सञ्चारगृह र पत्रकारलाई भयभित बनाउने र काममा अवरोध पुर्याउने यो निन्दनीय र रहस्यमय घटनाको भत्र्सना गर्दछौ । यस सम्बन्धमा नेपाल पत्रकार महासंघले अघि सारेका मागहरूलाई पूर्ण समर्थन गर्दछौँ ।’
एमाले नेता प्रदीप ज्ञवालीले ‘तर्साउने र मुख थुन्ने धृष्टता ?’ भन्दै प्रश्न गरेका छन् ।
पत्रकार महासंघले पनि विज्ञप्ति जारी गर्दै सञ्चारमाध्यमको कार्यालयको गेटमै शंकास्पद रुपमा गाडी पार्किङ गरी त्यहाँ कार्यरत पत्रकारलाई सञ्चारकर्ममा जान अवरोध र आतंक सिर्जना गरिएको उल्लेख गरेको छ ।
अनलाइनखबरका सम्पादक बसन्त बस्नेतले यस्तो कदमले आफूहरु नतर्सने बताएका छन् । उनले चेतावनी दिँदै भनेका छन्, ‘गणेश नेपाली आत्मदाह लगायत विषयमा तालुकदार निकायको जिम्मेवारी र जवाफदेहिता चाहिएको थियो । र चाहिएको थियो आइन्दा यस्ता घटना सकभर नहुन् भन्नेगरी यथोचित कदम । तर राज्य संवेदनशील अभिभावक र सबैलाई जोड्ने कनेक्टर बनोस् भन्ने अपेक्षालाई नै हास्यास्पद बनाउने गरी मिडिया हाउसका गेटमा शंकास्पद गाडी राखिएका छन् । तर्साउन गरेका हौ यो सब, तिमीहरुले । तर्सिन्नौं । आफ्नो जिम्मेवारी पूरा निष्ठा र संकल्पका साथ पूरा गर्छौं ।’
अनलाइनखबर, हिमालय टीभी र कान्तिपुर मिडिया हाउसका कार्यालयअघि सोमबार बिहान शंकास्पद रुपमा गाडी पार्किङ गरिएको छ । गाडीहरू कार्यालय प्रवेशमा अवरोध गर्ने गरी पार्किङ गरिएको हो । पार्किङ गरिएका सवारीसाधन दिउँसो प्रहरीले हटाएको छ । सरकार समर्थकले यस्तो गरेको भन्दै यस कदमको सर्वत्र विरोध भइरहेको छ ।
परराष्ट्र मन्त्रालयअन्तर्गतको राहदानी विभागले नेपालको इतिहासकै सबैभन्दा धेरै एक करोड डेटा सार्ने काम सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ । विभागले आइतबारदेखि नयाँ राहदानी उत्पादन तथा व्यवस्थापन प्रणालीमार्फत सेवा सञ्चालनमा ल्याएको हो । यस क्रममा करिब एक करोड नेपाली नागरिकको राहदानीसम्बन्धी विवरण सुरक्षित रूपमा नयाँ प्रणालीमा स्थानान्तरण गरिएको विभागले जनाएको छ ।
यति ठूलो सूचना प्रविधि प्रणाली कार्यान्वयनमा आएसँगै सुरुवाती दिनहरूमा केही प्राविधिक चुनौती, प्रणालीमा सुस्तता र राहदानी वितरणमा सामान्य ढिलाइ देखिने विभागले जनाएको छ ।
यस्तो सम्भावित अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै विभागको प्राविधिक टोली, कर्मचारी र प्रणाली विकास गर्ने कम्पनीका विशेषज्ञ २४ सै घण्टा ‘स्ट्यान्डबाई’ रही निरन्तर अनुगमन, परीक्षण र सुधारमा खटिएको विभागद्वारा जारी सूचनामा उल्लेख छ । विभागले यस्ता समस्याको शीघ्र र दीर्घकालीन समाधान गर्न आफू पूर्ण रूपमा सक्षम र प्रतिबद्ध रहेको विश्वास दिलाएको छ ।
नयाँ प्रणालीको सुरुवाती चरण भएकाले राहदानी अत्यावश्यक भएका सेवाग्राहीले मात्र अहिले आवेदन दिन विभागले हार्दिक अनुरोध गरेको छ । सेवाग्राहीको यो सहयोगले नयाँ प्रणालीलाई थप स्थिर र प्रभावकारी बनाउन महत्त्वपूर्ण योगदान पुग्ने विभागको अपेक्षा छ ।
साथै, राहदानी सेवासम्बन्धी कुनै पनि भ्रममा नपरी विभाग वा मन्त्रालयको आधिकारिक माध्यमबाट प्रकाशित सूचना र समाचारलाई मात्र आधार बनाउन सम्पूर्ण सेवाग्राहीमा अनुरोध गरिएको छ । विभागले नेपाली नागरिकलाई चुस्त, छरितो र विश्वसनीय सेवा प्रदान गर्न आफू सदैव प्रतिबद्ध रहेको समेत स्पष्ट पारेको छ ।
दोलखामा पहिरोमा परी चार महिनाकी एक शिशुको ज्यान गरएको छ भने आमा गम्भीर घाइते भएकी छन् ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय दोलखाका सूचना अधिकारी प्रहरी निरीक्षक सन्तोषकुमार खड्काका अनुसार कालिञ्चोक गाउँपालिका–१ क्याङ्पोल क्षेत्रमा गए राति करिब ९ बजे गएको पहिरोमा परी चार महिनाकी एलिना थामीको ज्यान गएको हो।
उनकी १९ वर्षीया आमा शर्मिला थामी गम्भीर घाइते भएकी छिन् । प्रहरीका अनुसार शर्मिला आफ्नी चार महिनाकी छोरी एलिनालाई लिएर भीमेश्वर नगरपालिका–१ सुस्पास्थित माइतीबाट बोलेरो गाडीमा घर फर्किंदै थिइन् ।
सुनखानी–साङवा सडकखण्डअन्तर्गत क्याङ्पोल–हेलेक्पाथाली क्षेत्रमा पहिरो खसेर सडक अवरुद्ध भएपछि उनीहरू गाडीबाट ओर्लिएर पैदल यात्रा गर्दै थिए । यात्राकै क्रममा माथिबाट अचानक खसेको पहिरोले आमा–छोरीलाई पुरेको प्रहरीले जनाएको छ।
घटनालगत्तै स्थानीयवासीले आमा–छोरीको उद्धार गरी दोलखास्थित बधुलिखेल अस्पतालको शाखा अस्पताल पु¥याएका थिए । अस्पताल पु¥याइएपछि चिकित्सकले चार महिनाकी शिशु एलिना थामीलाई मृत घोषणा गरेका थिए ।
पहिरोमा परी गम्भीर घाइते भएकी शर्मिला थामीलाई प्रारम्भिक उपचारपछि थप उपचारका लागि काठमाडौं रिफर गरिएको प्रहरीले जनाएको छ।
अविरल वर्षासँगै पहाडी जिल्लामा बाढी तथा पहिरोको जोखिम बढिरहेको छ। जोखिमयुक्त सडक र बस्तीमा आवतजावत गर्दा उच्च सतर्कता अपनाउन तथा सम्भावित जोखिमको अवस्थामा सुरक्षित स्थानमा रहन सम्बन्धित निकायले सर्वसाधारणसँग आग्रह गरेको छ ।
विराटनगरस्थित कोशी अस्पतालको स्वामित्वमा रहेको जग्गा अतिक्रमण गरी निर्माण गरिएका व्यावसायिक संरचनाहरूमा भत्काइएको छ ।
अस्पतालको जग्गा मिचेर बनाइएका ३२ वटा व्यावसायिक सटरहरू तीन वटा डोजर प्रयोग गरी सोमबार बिहान एक घण्टाभित्रै भत्काइएको हो । सोमबार बिहान ६ बजेदेखि टहरा भत्काउन शुरू गरिएको थियो ।
हस्पिटल चोकस्थित गणेश मन्दिरले भाडामा लगाएका आधा दर्जन बढी सटरसहित नेपाल क्षयरोग निवारण संस्था, नेपाल रेडक्रस सोसाइटी र देवकोटा पुस्तकालयका नाममा बनाइएका ३२ वटा सटरहरू भत्काइएको कोशी अस्पतालका जनसम्पर्क अधिकारी नवराज लुइँटेलले जानकारी दिए ।
अस्पताल प्रशासनले सात दिनको अल्टिमेटम दिएर संरचना खाली गर्न अन्तिम चेतावनी दिएपछि व्यवसायीहरूले शनिबारदेखि नै सटर खाली गर्न शुरू गरेका थिए ।
सम्भावित अवरोधलाई मध्यनजर गर्दै घटनास्थलमा ठूलो संख्यामा सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको थियो । संरचना भत्काउने कार्यको प्रत्यक्ष अनुगमनका लागि मोरङका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी सरोज कोइराला र जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङका प्रमुख एसपी कवित कटवालसहितका सुरक्षा अधिकारीहरू उपस्थित थिए ।
विगत लामो समयदेखि अस्पतालको जग्गामा नेपाल रेडक्रस सोसाइटी, नेपाल क्षयरोग निवारण संस्था, गणेश मन्दिर समिति र देवकोटा पुस्तकालयले स्थायी संरचना बनाएर औषधि पसल र क्लिनिकहरूलाई भाडामा दिएका थिए । ती सटरहरूको भाडाबापतको आम्दानी अस्पतालले नभई सम्बन्धित संस्थाहरूले नै उठाउँदै आएका थिए ।
अस्पतालले आफ्नो गुरुयोजना कार्यान्वयनका लागि ती संरचनाहरू हटाउन लामो समयदेखि प्रयास गर्दै आएको थियो। भत्काइएको ठाउँलाई अब अस्पतालले तत्कालै पर्खाल (बाउन्डिङ) लगाएर व्यवस्थित गर्ने कोशी अस्पतालका मेसु डा.चन्द्रभाल झाले बताए ।
डोजर चलाएर व्यावसायिक सटरहरू भत्काइए पनि नेपाल क्षयरोग निवारण संस्था, ब्लड बैंक र गणेश मन्दिरको मूल संरचना भने तत्कालका लागि यथावत राखिएको अस्पताल प्रशासनले जनाएको छ ।
त्रिपुरेश्वरमा आत्मदाहको प्रयासपछि उपचारका क्रममा निधन भएका मुगुको सोरू गाउँपालिका–१ जवलधाराका २५ वर्षीय गणेश नेपाली आत्मदाहसम्बन्धी घटनाबारे संघीय सरकार, काठमाडौं महानगरपालिका र पीडित पक्षबीच ९ बुँदे सहमति भएको छ।
काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी ईश्वरराज पौडेलको उपस्थितिमा आइतबार भएको वार्तापछि सहमतिपत्रमा हस्ताक्षर गरिएको हो।
सहमतिअनुसार घटनाको निष्पक्ष छानबिन, पीडित परिवारलाई राहत, मृतककी श्रीमतीलाई रोजगारी र छोरीको उच्च शिक्षाको व्यवस्था गरिने भएको छ।
सहमतिअनुसार सरकारले पूर्वन्यायाधीशको संयोजकत्वमा यथाशीघ्र स्वतन्त्र छानबिन समिति गठन गर्नेछ। समितिले गठन भएको सात दिनभित्र प्रतिवेदन सरकारसमक्ष बुझाउने भएको छ।
त्यस्तै, गणेश नेपालीलाई सहिद घोषणा गर्ने विषयमा प्रचलित कानुन, विगतको अभ्यास तथा छानबिन समितिको प्रतिवेदन र सिफारिसका आधारमा आवश्यक निर्णय प्रक्रिया अघि बढाइने सहमति भएको छ।
घटनाको दिन अग्रपंक्तिमा खटिएका काठमाडौं महानगरपालिकाका महानगरीय प्रहरी बलका कर्मचारीलाई हालका लागि निलम्बन गर्न जिल्ला प्रशासन कार्यालयले महानगरलाई पत्राचार गर्नेछ। उनीहरूमाथिको थप कारबाही भने छानबिन समितिको प्रतिवेदनका आधारमा गरिनेछ।
काठमाडौं महानगरपालिकाले मृतककी श्रीमतीलाई योग्यता र क्षमताका आधारमा रोजगारी उपलब्ध गराउने तथा मृतककी छोरीको उच्च शिक्षासम्मको सम्पूर्ण खर्च व्यहोर्ने व्यवस्था गर्ने सहमति भएको छ। यसका लागि सम्बन्धित सरकारी निकायले आवश्यक समन्वय गर्नेछन्।
यस्तै, महानगरको आगामी कार्यपालिका बैठकबाट निर्णय गराई मृतकको आश्रित परिवारलाई राहत रकम उपलब्ध गराइनेछ। अन्तिम संस्कार र काठमाडौंमा हुने काजक्रियाको सम्पूर्ण व्यवस्थापन पनि महानगरपालिकाले गर्ने भएको छ।
पीडित पक्षले शव बुझ्ने, पोस्टमार्टमसहितका कानुनी प्रक्रियामा सहयोग गर्ने तथा अन्तिम संस्कार सम्पन्न गर्ने जिम्मेवारी लिने सहमति भएको छ।
यसका साथै, मृतकका एकाघरका परिवारको काठमाडौं आउजाउ, बसोबास र काजक्रियाका सम्पूर्ण खर्च काठमाडौं महानगरपालिकाले व्यहोर्नेछ भने परिवारको स्वास्थ्य बिमाको व्यवस्था स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयमार्फत गरिनेछ।
सहमतिपत्रमा सरकार तथा स्थानीय तहका तर्फबाट प्रमुख जिल्ला अधिकारी पौडेल र काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सरोज गुरागाईंले हस्ताक्षर गरेका छन्।
पीडित पक्षका तर्फबाट मृतककी श्रीमती एकमाया नेपाली, बुवा चिने नेपाली, आमा सौरी नेपाली, दाजु मदन नेपाली, बहिनी सुन्दरी नेपालीसहित वार्ता समितिका सदस्यहरूले हस्ताक्षर गरेका छन्।
अविरल वर्षापछि कीर्तिपुर नगरपालिका-१० सुन्दरीघाटस्थित राधास्वामी सुकुमवासी होल्डिङ सेन्टर पूरै डुबानमा परेपछि त्यहाँ आश्रय लिइरहेका सुकुमवासीहरूलाई सरकारले भक्तपुरको खरिपाटी र बोडेमा स्थानान्तरण गरेको छ।
कीर्तिपुरको सेन्टरमा बाढी पसेर बिजोग भएपछि शनिबार र आइतबार बिहान गरेर दुई दिनको अवधिमा ३१ घरपरिवारका ८९ जनालाई खरिपाटीस्थित होल्डिङ सेन्टरमा सारिएको हो भने केही परिवारलाई भक्तपुरकै बोडेमा व्यवस्थापन गरिएको छ।
बागमती किनारका बस्तीहरू डुबानमा पर्ने भन्दै प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन) नेतृत्वको टोलीले गत वैशाख १२ गतेदेखि बल प्रयोग गरेर थापाथली लगायतका क्षेत्रबाट सुकुमवासीहरूलाई हटाएको थियो।
सुरुमा मात्र १५ दिनका लागि भन्दै होल्डिङ सेन्टरमा राखिएका उनीहरूलाई दुई महिना बित्दासमेत उचित व्यवस्थापन नगर्दा अहिले एकपछि अर्को गम्भीर संकट आइलागेको छ।
दुई दिनअघि मध्यरातमा अचानक होल्डिङ सेन्टरभित्र बाढी पसेपछि सुकुमवासीहरूका प्रायः सबै भौतिक सामग्री, घरायसी सामान, लत्ताकपडा र अत्यावश्यक वस्तुहरू भिजेर पूर्ण रूपमा नष्ट भएका छन्।
अचानक बाढी पसेका कारण धेरैले आफ्नो सामान सुरक्षित स्थानमा निकाल्ने मौका नै पाएनन्, जसले गर्दा उनीहरू अहिले एक सरो लुगाको भरमा मात्र बाँच्न बाध्य भएका छन्। होल्डिङ सेन्टर पूरै डुबानमा परिसकेपछि मात्र सुरक्षाकर्मीहरू उद्धारका लागि पुगेका थिए र उनीहरूले सुकुमवासीहरूलाई डुङ्गाको सहायताले सुरक्षित बाहिर निकालेका थिए।
सुरक्षा निकायका अनुसार होल्डिङ सेन्टरमा रहेका कुल १५४ जनामध्ये ५४ जनाको उद्धार गरी तत्कालका लागि त्रिभुवन विश्वविद्यालयस्थित स्मृति भवनमा सुरक्षित रूपमा स्थानान्तरण गरिएको थियो। त्यस्तै अन्य ६ जना आफ्ना आफन्त वा नजिकैको होस्टलमा बस्न गएका थिए भने बाँकी ९४ जनाले सुरुमा अन्यत्र जान मानेका थिएनन्।
अन्ततः सरकारले उद्धार गरिएका र समस्यामा परेका ती सुकुमवासीहरूलाई भक्तपुरका विभिन्न सेन्टरहरूमा स्थानान्तरण गरे पनि स्थायी विकल्प र उचित व्यवस्थापनको अभावमा उनीहरूको बिचल्ली कायमै रहेको छ।
राजावादी अभियन्ता तथा मेडिकल व्यवसायी दुर्गा प्रसाईँलाई झापाबाट काठमाडौं फर्किने क्रममा आइतबार त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएर भक्तपुरस्थित निवास पुर्याएको छ ।
प्रसाईँले झापाबाट काठमाडौं आएलगत्तै सुकुम्बासी समस्या, आत्मदाहका घटना, गरिब तथा पीडित नागरिकको अवस्था लगायत समसामयिक राष्ट्रिय विषयमा विशेष सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम रहेको बताएका थिए । तर विमानस्थलमा अवतरण गरेलगत्तै काठमाडौं प्रहरी परिसरका प्रवक्ता प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) पवन भट्टराईको टोलीले उनलाई नियन्त्रणमा लिएको थियो । त्यसपछि प्रहरीले आफ्नै सवारीसाधनमार्फत उनलाई भक्तपुरस्थित निवास पु¥याएर छाडेको जनाएको छ ।
घर पुगेलगत्तै आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा प्रसाईँले मुलुकको वर्तमान सामाजिक तथा आर्थिक अवस्थाबारे सरकारको आलोचना गर्दै सर्वहारा वर्ग, घरबारविहीन नागरिक र आत्मदाहका घटनाप्रति सरकार गम्भीर नभएको आरोप लगाए ।
उनले भने, ‘सर्वहारा वर्ग, घरबारविहीन, जो सडकमा पुगेका छन्। यति मात्र होइन, शरीरमा पेट्रोल छर्काएर आत्मदाह गर्न थाले। जब घर विग्रिन्छ, तब त्यो स्थिति आउँछ। देशको हालत यही भएको छ। देश भनेको हरेक परिवार मिलेर बनेको हो। आज त्यो परिवार कसैको पनि घरमा छैन। यो सुरुवात मात्रै हो ।’
प्रसाईँले पछिल्लो ३५ वर्षमा राजनीतिक दलहरूले भ्रष्टाचार, शोषण तथा विभिन्न आर्थिक अनियमितता गरेको आरोपसमेत लगाए । ‘३५ वर्षसम्म दलहरूले एकलौटी शासन गरे, भ्रष्टाचार गरे, शोषण गरे। लघुवित्त पनि उनीहरूले नै चलाए, सहकारी पनि उनीहरूले नै चलाए, तस्करहरूसँग पार्टनरसिप पनि उनीहरूले नै गरे । यही कारण जनताले साथ दिएर यो नयाँ सरकार ल्याएका हुन्,’ उनले भने।
उनले अहिलेको सरकारले जनताका अपेक्षाअनुसार काम गर्न नसकेको दाबी गर्दै सुकुम्बासी बस्ती हटाउने कार्यप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरे । ‘यो नयाँ सरकारले के गर्यो भने जसको भोट हो, उसैको घर भत्काइदियो। जसले भोट दियो, उसैका घर भत्काएर पानीमा डुब्छ भनेर उठाएर लगे, फेरि अन्तिममा पानीमै डुबाएर छोडे सुकुम्बासीहरूलाई,’ उनले भने ।
सवारी साधनमा लाग्ने जरिवानाको विषय उठाउँदै प्रसाईँले नेपालमा पूर्वाधार विकासभन्दा दण्डात्मक व्यवस्था बढी भएको टिप्पणी गरे । ‘विश्वका धेरै देशमा पहिले सडक बनाइन्छ, पूर्वाधार तयार गरिन्छ। त्यसपछि राम्रो सडक दिएका छौं, अब नियम उल्लंघन गर्न पाइँदैन भनेर जरिवाना गरिन्छ। तर नेपालमा न पूर्वाधार छ, न बाटो राम्रो छ। अहिले चाहिँ आवश्यकताभन्दा बढी जरिवाना लगाइएको छ, जसलाई जोसुकैले पनि थेग्न सक्दैन,’ उनले भने।
आत्मदाह गरेका गणेश नेपालीको परिवारलाई सरकारले राहत तथा सहयोग उपलब्ध गराउने घोषणा गरेको प्रसंग उल्लेख गर्दै प्रसाईँले त्यसप्रति पनि प्रश्न उठाए । ‘सरकारले अहिले गणेश नेपालीको परिवारलाई जागिर दिन्छौं, क्षतिपूर्ति दिन्छौं, बच्चा पढाइदिन्छौं भनेर भन्छ। तर बच्चाहरू पढाउनका लागि सबैले गणेश नेपाली नै हुनुपर्ने हो त ? नेपालीहरूले आत्मदाह गर्नुपर्ने हो त? घरबारविहीनहरूले अब त्यही गर्नुपर्ने हो त? ’ उनले प्रश्न गरे ।
उनले देशमा दैनिक २२ देखि २५ जना मानिस झुण्डिएर ज्यान गुमाइरहेको दाबी गर्दै सरकारले त्यसतर्फ ध्यान नदिएको आरोप लगाए । ‘किन यसतर्फ सरकारको आँखा पुग्दैन? यो सरकार हाम्रो सरकार होइन, नेपालीहरूको सरकार होइन। आज नेपालीले खोलाको डिलमा समेत बास पाएनन्। भोको पेट, पानीमा भिजेको छ। जाडोमा त्यो बच्चाको अवस्था कस्तो होला? कति हृदयविदारक कथा छ। यस्तो कथा अमेरिकाका निर्देशकहरूले भेट्टाए भने त्यसैमा फिल्म बनाएर ओस्कार पुरस्कार जित्न सक्थे,’ उनले भने।
