सरकारले रसुवालगायत बाढी प्रभावित क्षेत्रका पीडितको सहयोगका लागि प्रधानमन्त्रीसहित मन्त्रिपरिषद्का सम्पूर्ण सदस्यको एक महिनाको पारिश्रमिक प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा जम्मा गर्ने निर्णय गरेको छ ।
शुक्रबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकका निर्णय सार्वजनिक गर्दै प्रवक्ता सस्मित पोखरेलले बाढीपीडितको सहयोगका लागि प्रधानमन्त्री तथा सबै मन्त्रीको एक महिनाको पारिश्रमिक उद्धार कोषमा जम्मा गर्ने निर्णय भएको जानकारी दिए ।
त्यस्तै, बाढीबाट प्रभावित जिल्लामा क्षति पुगेका व्यक्ति तथा व्यावसायिक संस्थाका लागि सहुलियत तथा पुनःस्थापना प्याकेज (बिजनेस रिकभरी प्याकेज) तयार गर्न अर्थ मन्त्रालयलाई निर्देशन दिने निर्णयसमेत भएको उनले बताए।
सरकारका अनुसार बाढी प्रभावित क्षेत्रमा हालसम्म १० ट्रकभन्दा बढी राहत सामग्री पठाइसकिएको छ । राहत तथा उद्धार कार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउँदै प्रभावित नागरिकलाई तत्काल आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउने सरकारको तयारी छ।
पहिरोपछि बनेको तालले फेरि बाढी आउने डरले तिब्बत (केरुङ सीमा क्षेत्र) मा चीनले उद्धार कार्य स्थगन गरेको छ।
बीबीसीका अनुसार चिनियाँ अधिकारीहरूले नेपाल र तिब्बतबिचको भूमि सीमा ग्यारियोङ बन्दरगाहको माथिल्लो भागमा बनेको तालको पानी बढिरहेको बताएका छन्।
चीनको सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार त्यस क्षेत्रमा उद्धारकर्ताहरूलाई अहिलेका लागि काम रोक्न भनिएको छ।
पहिरोका कारण बनेको तालले थप बाढीको जोखिम बढाएपछि चिनियाँ उद्धार टोलीलाई एक किलोमिटर पछाडि हट्न निर्देशन दिइएको छ।
बाढीले ल्याएको गेग्रान थुप्रिएर नयाँ ताल बनेको र त्यसमा निरन्तर पानी जम्ने क्रम तीव्र बनेपछि चिनियाँ पक्षले उद्धार रोकेको बीबीसीले लेखेको छ।
यता नेपालको बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले पनि भोटेकोसीमाथि नदी थुनिएर ठुलो ताल बनेको र त्यो फुट्ने जोखिम रहेको भन्दै त्यसमुनिका बासिन्दालाई विशेष सतर्कता अपनाउन भनेको छ।
बाढी महाशाखाका अनुसार २०८३ भदौ १० गते भोटेकोसी (रसुवा) मा आएको बाढीपश्चात् हाल भोटेकोसी र त्रिशूली नदीको बहाब सतर्कता तहभन्दा तल नै छ तर अझै उच्च सतर्कता अपनाउन आवश्यक छ।
बाढी महाशाखाले चेतावनी दिँदै अगाडि भनेको छ, ‘चीन सरकारबाट प्राप्त सूचनाअनुसार, भूउपग्रह तस्बिर तथा प्रारम्भिक विश्लेषण अनुसार, भाद्र १० मा बाढी सिर्जना भएको स्थानमा नदी थुनिएर ताल बनेको र उक्त ताल बढ्ने क्रममा रहेको र फुट्ने जोखिमसमेत देखिएको हुँदा अर्को सूचना जारी नहुँदासम्म भोटेकोसी नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रका बासिन्दा, यात्रु, उद्धार कार्यमा खटिनुहुने उद्धारकर्ता तथा सम्बन्धित सबैलाई विशेष सतर्कता अपनाई नदी किनार तथा जोखिमयुक्त क्षेत्रबाट सुरक्षित स्थानमा रहन अनुरोध गरिन्छ।’
चीनको छोचेन खोला र पुरेपू त्साङ्पो नदीको संगम छेउमा बनेको ठूलो ताल फुटेको जानकारी आएको छ ।
रसुवाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नरेन्द्र परियारका अनुसार चिनियाँ पक्षले उक्त ताल फुटेको जानकारी गराएको हो । ताल फुटेपछि त्यसको प्रभाव भोटेकोशी नदीमा पर्न सक्ने भएकाले नदी आसपासका क्षेत्रमा पुनः बाढीको जोखिम बढेको छ ।
यसअघि सोही क्षेत्रमा ठूलो ताल बनेको र त्यसमा पानीको मात्रा बढिरहेको जानकारी सार्वजनिक भएको थियो । ताल फुटेको खबरसँगै रसुवा प्रशासनले नदी तटीय क्षेत्रमा थप सतर्कता अपनाउदै सुरक्षित स्थानमा बस्न आग्रह गरेको छ ।
बुधबार बिहान नेपालको रसुवा, नुवाकोट र धादिङलगायतका इोत्रमा आएको विनाशकारी आकस्मिक बाढीपछि २८८ जना भारतीय नागरिकसँग सम्पर्कविच्छेद भएको भारतको विदेश मन्त्रालय (एमईए)ले जनाएको छ ।
यसैबीच, मानसरोवर यात्रा गरिरहेका करिब २०० भारतीय नागरिकले उद्धारका लागि अनुरोध गरेका छन्।
एमईएका प्रवक्ता रणधीर जयसवालले बिहीबार सद्गुरुको ईशा फाउन्डेसनको ठूलो समूह पनि हिमाली राष्ट्र नेपालमा अझै सम्पर्कविहीन रहेको बताएका छन्।
उनले तमिलनाडुका २१ जनाको भने उद्धार गरिएको जानकारी दिए। उनका अनुसार केही भारतीय नागरिक अझै चीनतर्फको क्षेत्रमा अलपत्र परेका छन्।
जयसवालले विपद्पछि भारतको सहयोगस्वरूप राहत सामग्री बोकेका दुईवटा विमान नेपाल पठाइएको पनि बताए। प्रभावित क्षेत्रमा सञ्चार सम्पर्क पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको उनले बताए।
सम्पर्कविहीन रहेका भारतीय नागरिकबारे विवरण दिँदै जयसवालले भने, ‘पहिलो समूहमा त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजनामा काम गरिरहेका ७३ जना छन्। उनीहरूबारे थप विवरण प्राप्त गर्न काठमाडौंस्थित हाम्रो दूतावास आयोजनाका प्रमुखसँग सम्पर्कमा छ। त्यसपछि सम्राट र फ्लाई एभरेस्ट ट्राभल्समार्फत कैलाश मानसरोवर यात्रामा गएका तमिलनाडुका क्रमशः ३७ र ४९ जनाका दुई छुट्टाछुट्टै समूह छन्।
रसुवा जिल्लाको टिमुरेमा सम्राट ट्राभल्सको सहयोगमा यात्रा गरेका पश्चिम बंगालका ३२ जना भारतीय नागरिकको समूह छ। त्यसपछि विभिन्न राज्यका ६१ जना भारतीय नागरिकको एउटा समूह र केरलाका ३३ जना भारतीय नागरिकको अर्को समूह छन्। यी पाँच समूहमा करिब २८८ जना छन् ।’
एमईएले नेपालमा अलपत्र परेकासँग भारतीय कूटनीतिक अधिकारीहरू सम्पर्कमा रहेको जनाएको छ। प्रभावित भारतीय नागरिकको खोजी र उद्धारका प्रयास जारी छन्।
विनाशकारी बाढीपछिको आपत्कालीन सहयोग समन्वय गर्न भारतको विदेश मन्त्रालयले नयाँदिल्लीस्थित मुख्यालयमा विशेष नियन्त्रण कक्ष स्थापना गरेको छ।
नेपालस्थित भारतीय कूटनीतिक नियोगहरूले पनि विशेष हटलाइन सञ्चालनमा ल्याएका छन् र सम्बन्धित राज्य प्रशासनसँग नजिकबाट समन्वय गरिरहेका छन्।
नेपालका अधिकारीहरूका अनुसार ठूलो आकस्मिक बाढीमा मृत्यु हुनेको संख्या बढेर २५८ पुगेको छ भने २८८ भारतीय नागरिकसहित ९१० जना अझै बेपत्ता छन्। यो पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालले भोगेको सबैभन्दा भीषण विपद्मध्ये एक हो।
प्रभावित भारतीय नागरिक र उनीहरूका परिवारलाई सहयोग गर्न काठमाडौंस्थित भारतीय दूतावासले तत्काल सहायता तथा जानकारीका लागि ं९७७ ९८५ १३१ ६८०७ र ं९७७ ९७० ९१० ७५०० नम्बर सार्वजनिक गरेको छ।
दूतावासले उद्धार कार्यलाई तीव्र बनाउन नेपालका सम्बन्धित निकायसँग सक्रिय रूपमा सहकार्य गरिरहेको र अलपत्र परेका आफ्ना नागरिकलाई समयमै राहत उपलब्ध गराउन प्रयास जारी रहेको जनाएको छ। नेपाल सरकारसँगको समन्वयमा उद्धार तथा राहतका प्रयासलाई निरन्तर सुदृढ बनाइएको पनि बताइएको छ।
यसका अतिरिक्त, नेपाल पर्यटन बोर्डले प्रभावितलाई सहयोग गर्न विशेष हेल्पलाइन नम्बर सञ्चालनमा ल्याएको छ। टोल–फ्री नम्बर १२३४, सामान्य हटलाइन ११४४ र पर्यटक प्रहरीको सम्पर्क नम्बर ९८५१२८९४४५ उपलब्ध गराइएको छ।
सीमापारि अलपत्र परेकाहरूका लागि बेइजिङस्थित भारतीय दूतावासले ००८६ १८५ १४२८ ४९०५ नम्बरको अतिरिक्त हटलाइन उपलब्ध गराएको छ, जुन ह्वाट्सएपमार्फत पनि तत्काल सम्पर्कका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
यसैबीच, भोटेकोशी नदीमा आएको शक्तिशाली आकस्मिक बाढीको भीषण प्रकोपपछि नेपाल अझै त्यसको असरबाट जुधिरहेको छ।
बाढीका कारण ठूलो जनधनको क्षति, व्यापक विस्थापन तथा घर, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना र अन्य महत्वपूर्ण पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुगेको छ।
बाढीले बगाएर ल्याएको मृतकको शवबाट कानको सुनको मुन्द्रा तानिरहेको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएपछि चितवन प्रहरीले दुई जनालाई पक्राउ गरेको छ।
पक्राउ पर्नेमा नवलपरासीको विनय त्रिवेणी नगरपालिका-१ घर भई हाल भरतपुर महानगरपालिका-१ चितवन लीलाचोक मामाघर बस्ने २५ वर्षीय मदन गुरुङ र सुनसरी चादँबेला नगरपालिका-५ घर भई भरतपुर-२ पोखरा बसपार्क सुपारी टोल बस्ने ३८ वर्षीय उमेश चौधरी रहेका छन्।
सामाजिक सञ्जालमा तीव्र आलोचना र सर्वसाधारणको आक्रोश बढेपछि जिल्ला प्रहरी कार्यालय चितवनले घट्नामा संलग्न दुवै जनालाई नियन्त्रणमा लिएको हो।
विपद्को संवेदनशील घडीमा मानवीय संवेदनाविपरीत मृत शरीरबाट गहना चोरी गर्ने जघन्य कार्यमा संलग्न उनीहरूमाथि प्रहरीले कानुनी कारबाहीको प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ।
रसुवाको भोटेकोशीमा आएको बाढीमा परेर ज्यान गुमाएकोहरूको शव संकलन गरेर प्रहरीले सूची तयार पारेको छ ।
संकलन गरिएका तर सनाखत नभएका शवहरूको सूची नेपाल प्रहरीले तयार पारेको हो । प्रहरीले शव चिन्न सहज होस् भनेर अनुहार तथा हुलिया देखाएर तस्वीर समेत सूचीमा राखेको छ । क्युआर स्क्यान गरी उक्त सूची हेर्न सकिने छ ।
प्रहरीले आफ्नो फेसबुक पेजमा क्युआर सार्वजनिक गरेको छ । क्युआरमा स्क्यान गरेपछि पहिचान नभएका शवहरुको सूचीमा पुगेर हेर्न सकिन्छ ।
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले बाढीबाट अत्यधिक प्रभावित नुवाकोटको विदुर तथा आसपासका क्षेत्रको स्थलगत निरीक्षण गरेका छन् ।
आज बिहान ९ः३० बजे सडकमार्ग हुँदै पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्सालसहित नुवाकोट प्रस्थान गरेका प्रधानमन्त्री शाह प्रभावित बस्तीहरूको भौतिक अवस्था र क्षतिको अवलोकन पश्चात् काठमाडौं फर्किएका छन् ।
हिजो रसुवाको भोटेकोशी हुँदै आएको बाढीले नदी तटीय क्षेत्रहरूमा ठूलो क्षति पुर्याउनुका साथै प्रधानमन्त्री शाह उद्धार र राहत कार्यलाई प्रभावकारी बनाउन निरन्तर सक्रिय रहेका छन् । बाढीलगत्तै उच्चस्तरीय बैठकहरू आह्वान गरी मातहतका निकायहरूलाई आवश्यक निर्देशन दिएका उनले विदुर र त्यस आसपासका बाढी प्रभावित क्षेत्रको प्रत्यक्ष जानकारी लिएका हुन् ।
भ्रमणका क्रममा प्रधानमन्त्रीको टोलीले बाढीबाट पुगेको भौतिक क्षतिको स्थलगत अनुगमन गर्नुका साथै स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय र जनप्रतिनिधिसँग विस्तृत छलफल गरेको थियो ।
सो क्रममा प्रधानमन्त्री शाहले विस्थापित परिवारका लागि तत्काल राहत उपलब्ध गराउन, अवरुद्ध सडक तथा पूर्वाधारहरू शीघ्र सञ्चालनमा ल्याउन र दीर्घकालीन पुनस्र्थापनाको कामलाई तीव्रता दिन स्थानीय प्रशासन र सम्बद्ध निकायहरूलाई निर्देशन दिए ।
स्थलगत निरीक्षण र आवश्यक निर्देशन पश्चात् प्रधानमन्त्रीको टोली आजै काठमाडौँ फर्किएको छ ।
चीनको जलस्रोत मन्त्रालयले नेपाल नजिक छोचेन खोला र पुरेपू त्साङ्पो नदीको संगम छेउमा ठूलो ताल बनेको जनाएको छ ।
छोचेन खोला र पुरेपु त्रिशूली नदी अन्तर्गतका माथिल्ला सहायक नदीको रुपमा चिनिन्छ ।
यी नदीहरू चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रमा उद्गम भई बग्ने र नेपाल प्रवेश गरेपछि त्रिशूली नदीका मुख्य स्रोत/शाखा बन्ने गर्छन् । तिब्बतबाट बगेर आउने पुरेपु र छोचेन खोला नेपालको रसुवागढी नजिक प्रवेश गरेपछि भोटेकोशी/त्रिशूली नदी प्रणालीमा गाभिन्छन् ।
बिहीबार बिहानसम्म उक्त तालमा करिब २० लाख घनमिटर पानी जम्मा भएको र तालबाट पानी बाहिरिन थालिसकेको बताइएको छ ।
आगामी तीन दिनमा थप ३० लाख घनमिटर पानी तालमा जम्मा हुने अनुमान गरिएको छ । जसका कारण तालको बाँध फुट्ने उच्च जोखिम रहेको चीनको केन्द्रीय टेलिभिजनले बिहीबार जनाएको छ ।
सम्भावित बाँध फुट्ने घटनाको तयारी गर्न र आपत्कालीन उद्धार कार्यमा सहयोग पुयाउन चीनको जलस्रोत मन्त्रालयले तालको अवस्थालाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेकोको ग्लोबल टाइम्सले लेखेको छ ।
सम्भावित बाँध फुटेपछि आउने बाढीको अवस्था अनुमान गर्न बाढीसम्बन्धी विश्लेषण पनि गरिरहेको छ ।
भोटेकोसी बाढीका कारण रसुवा र नुवाकोटबाहेकका नेपाली र विदेशी गरी एक हजार ४३३ जना सम्पर्कविहीन रहेका छन्।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनिकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार, बिहीबार साढे २ बजेसम्म देशभरबाट सम्पर्कविहीन भएका नागरिकको तथ्यांक प्राप्त भएको छ।
रसुवा र नुवाकोटबाहिक देशका सातै प्रदेशका ९१६ जना र विदेशी नागरिक ५१७ जना सम्पर्कविहीन भएका छन्। प्राधिकरणले रसुवा र नुवाकोटको छुट्टै तथ्यांक संकलन गरिरहेको छ।
पछिल्लो तथ्यांकअनुसार, कोसी प्रदेशका ८० जना सम्पर्कविहीन भएका छन्। उनीहरू जलविद्युत कम्पनीमा कार्यरत कर्मचारी, व्यवसायी र व्यापारी रहेका छन्। उनीहरू ११ जिल्लाका रहेका छन्।
त्यस्तै, मधेस प्रदेशका ३७, रसुवा र नुवाकोटबाहेकका बागमती प्रदेशका ४२० र गण्डकी प्रदेशका ८४ जना सम्पर्कविहीन भएका छन्।
यसैगरी, लुम्बिनी प्रदेशका १०५, कर्णाली प्रदेशका ११८ र सुदूरपश्चिम प्रदेशका ७२ जना सम्पर्कविहीन रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ।
सरकारले भोटेकोशी बाढीपीडितलाई सघाउन सहज होस भनी राहत सामग्री संकलन गर्न तीन स्थान तोकेको छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार विदेशबाट हवाई मार्ग हुँदै आउने राहत सामग्री त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित राष्ट्रिय आपत्कालीन गोदाम घरमा जम्मा गरिनेछ। त्यसपछि आवश्यकताअनुसार सरकारले नै प्रभावित क्षेत्रमा वितरण गर्नेछ।
यस्तै, नुवाकोटको बट्टारस्थित नेपाली सेनाको मैथिली ब्यारेक र धादिङको बैरेनीस्थित नेपाली सेनाको ब्यारेकमा पनि राहत सामग्री संकलन गरिनेछ। संकलित सामग्री आवश्यकताअनुसार प्रभावित क्षेत्रमा वितरण गरिने प्राधिकरणले जनाएको छ।
प्राधिकरणका अनुसार बाढी प्रभावितका लागि राहत सहयोग गर्न चाहनेले सरकारले तोकेका स्थानमा नै सामग्री पुर्याउनुपर्नेछ। त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित राष्ट्रिय आपत्कालीन गोदाम घरमा राहत सामग्री जम्मा गर्न चाहनेले डब्लुएफपीका प्रतिनिधि श्रद्धा भट्टलाई ९९८४१८७९२२२०, नुवाकोटको बट्टारस्थित नेपाली सेनाको मैथिली ब्यारेकमा राहत सामग्री दिन चाहनेले नेपाली सेनाका आविष्कारलाई ९९८५१२३४३२४० र धादिङको बैरेनीस्थित ब्यारेकमा राहत सामग्री दिन चाहनेले दिलीप घलेलाई ९९८५११५४२२६० सम्पर्क गर्न सक्नेछन्।
साथै, सम्बन्धित जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारीमार्फत पनि राहत सहयोग गर्न सकिने जनाइएको छ।
आर्थिक सहयोग गर्न चाहनेले प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा रकम जम्मा गर्न सक्नेछन्। उक्त कोषका लागि हिमालयन बैंकको डलर खाता, स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक नेपाल, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, एभरेस्ट बैंक, नेपाल बैंक लिमिटेड, ग्लोबल आइएमई बैंक, नबिल बैंक र कृषि विकास बैंकमार्फत तथा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको क्यूआर कोडमार्फत रकम जम्मा गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
